موضوع : تاثير تمرينات پلايومتريك
بخش سومپژوهشگر : حسين شهابي
و مرتضي نقيبي
بسمه تعالي
خلاصه – بحث و نتيجه گيري – پيشنهادات
خلاصه تحقيق
در سالهاي اخير ، با پيشرفت علوم ورزشي و تربيت بدني ، روشهاي نويني براي آمادگيهاي جسماني و بدنسازي ورزشكاران ابداع گرديده است كه با وجود هزينه هاي كمتر و صرف وقت و انرژي كمتر ، نتايج بسيار خوبي بر مجموعه توانائيهاي ورزشكاران داشته است .
از ميان اين روشها ، تمرينات پلايومتريك ، كه ترجيحاً بدون وزنه و
با استفاده از جهشها و پرشهايي از ارتفاع كم انجام مي گيرد ، مورد
توجه قرار گرفته است . بسياري از قهرمانان المپيك پيشرفتهاي خود را
مديون انجام اين روش تمريني مي دانند كه از ميان آنها برزوف روسي
برنده مدال طلاي دو 100 متر المپيك 1972 ، ژوزف اشميت برنده دو
مدال طلاي المپيك 1960 و 1964 در پرش سه گام ، يا نيس لوسيس برنده
مدال طلاي پرتاب نيزه المپيك 1968 و ديگران را مي توان نام برد .
هدف از انجام اين تحقيق ، بررسي تاثير هشت هفته تمرينات پلايومتريك
بر روي آمادگيهاي عمومي جسماني دانش آموزان پسر دبيرستانهاي اهواز
است .
بدين منظور ، پس از انتخاب آزمودنيها و تقسيم آنها به سه گروه 30
نفري گواه و آزمايشي 1 2 ، آزمونهاي سنجش آمادگي جسماني ايفرد
شامل : پرش جفت طولي ، دو 9*4 متر رفت و برگشت ، دو 45 متر سرعت ،
دو 540 متر استقامت ، شناي روي دست ( به جاي تست كشش بارفيكس ) و
دراز و نشست ، از هر سه گروه ، قبل از شروع تمرينات انجام گرديد و
سپس به مدت هشت هفته ، از قرار هر هفته 2 جلسه يك ساعتي ، گروههاي
آزمايشي 1 و 2 بصورت مجزا به تمرينات پلايومتريك و با وزنه منتخب
پرداختند و پس از خاتمه تمرينات دوباره آزمونهاي مذكور بر روي هر
سه گروه تكرار گرديد .
اهداف كلي اين ظرح شامل :
الف ) بررسي تاثير تمرينات مربوطه بر فاكتورهاي متفاوت آمادگيهاي جسماني .
ب ) تفاوت ميزان اثردهي تمرينات ويژه در دو گروه آزمايشي 1 و 2 است .
جامعه آماري تحقيق ، شامل تمامي دانش آموزان پسر كلاسهاي اول تا
سوم متوسطه شهرستان اهواز ، كه جمعاً بالغ بر 30000 نفر در سال
تحصيلي 78-77 مي شوند به ازاي هر 3000 نفر يك مدرسه ، جمعاً 10
مدرسه از چهار ناحيه آموزش و پرورش اهواز ، از هر مدرسه 9 نفر يعني
جمعاً 90 نفر بصورت تصادفي چند مرحله اي انتخاب گرديدند .
اين تحقيق ، از نوع تحقيقات تجربي است كه روشهاي آماري توصيفي و
استنباطي توسط نرم افزار كامپيوتري
SPSS/PC
به بررسي تفاوتها و مقايسه داده هاي مربوطه با استفاده از روشهاي
تحليل واريانس و كوواريانس و آزمون توكي پرداخته و معني داري داده
ها را در سطح آماري حداقل 05/0
P
<
بررسي نموده است .
استفاده از روشهاي تمريني پلايومتريك از سالهاي 1960 در شوروي و
1970 در آمريكا براي بالا بردن قدرت انفجاري ورزشهايي مانند :
بسكتبال ، فوتبال ، واليبال ، ژيمناستيك و خصوصاً دو و ميداني رواج
داشته و بسياري ركورهاي ورزشي با انجام اين تمرينات ترقي يافته است
.
تحقيقات چندي در خارج و داخل كشور براي تعيين ميزان اثردهي اين
تمرينات و چگونگي بهتر آن انجام گرفته است كه با توجه به يافته هاي
سودمند آنها اين تحقيق انجام گرفته است . چنانچه انتظار مي رفت هر
دو روش تمريني بر روي فاكتورهاي مختلف آمادگي جسماني آزمودنيها
تاثيرات مثبتي را نشان دادند . روش تمريني پلايومتريك پس از 8 هفته
تمرين بر روي فاكتورهاي قدرت انفجاري پاها ، سرعت ، استقامت عمومي
بدن ، قدرت و استقامت عضلات كمربند شانه اي و دستها و قدرت و
استقامت عضلات شكمي تاثيرات معني داري در حد 05/0P
<
نشان داد .
روش تمريني با وزنه نيز پس از خاتمه تمرينات مربوطه ، علاوه بر
تاثير بر فاكتورهاي مذكور در روش تمريني پلايومتريك ، بر روي چابكي
نيز تاثيرات معني داري نشان داد وقتي كه دو روش تمريني با هم
مقايسه گرديدند مشخص گرديد كه روش تمريني با وزنه منتخب نسبت به
روش تمريني پلايومتريك بر روي فاكتورهاي مختلف آمادگي جسماني
تاثيرات بيشتري نشان داده است كه اين تفاوت در آزمونهاي شناي روي
دست و دو 45 متر معني دار بوده است .
تاثير تمرينات پلايومتريك بر روي قدرت انفجاري ( توان غير هوازي )
پيش از اين نيز توسط جهانگير كريميان ( 1372 ) ، پريوش شكرچي زاده
( 1373 ) ، نادر عربي (1373) ، عليرضا علميه ( 1376 ) ، احمد
شهداوي ( 1378 ) ، حميد آروين ( 1377) ويلسون ، مورفي و جيورجي (
1996 ) ، فولر ، تزاسكوما ، ويت ، اسكرا و ليس (1995) پرويز كماسي
( 1365 ) به تائيد رسيده بود . اثر اين تمرينات با وزنه بر روي
قدرت انفجاري پاها نيز توسط نادر عربي ( 1373 ) و عليرضا علميه (
1376 ) در تحقيقات قبلي به اثبات رسيده بود . همچنين اثر تمرينات
با وزنه بر روي چابكي قبلاً توسط عليرضا علميه ( 1376 ) نيز مشاهده
گرديده بود . تمرينات پلايومتريك همچنين به عنوان بخشي از تمرينات
مهم ورزشكاران استقامتي و پرتابي ها كه از ركورد داراي المپيك ها
بوده اند قرار گرفته است كه تاثير مثبت آن در اين تحقيق مشاهده
گرديده است .
در اين پژوهش عليرغم سعي در كنترل محدوديتهاي احتمالي و برنامه
ريزي هاي دقيق ، عواملي مانند : تحليل تعدادي از آزمودنيها و يكسان
نبودن سطح انگيزش و علاقه دانش آموزان براي شركت در برنامه ها ، از
جمله مشكلاتي بودند كه مشاهده گرديده است . با توجه به يافته هاي
تحقيق ، به سرپرستان ، مربيان و معلمين تربيت بدني و بدنسازان
پيشنهاد مي گردد تا براي پيشرفت در آمادگيهاي جسماني ورزشكاران و
خصوصاً دانش آموزان در مدارس و كانون هاي ورزشي ، خود را ملزم به
تهيه وسايل و دستگاههاي گرانقيمت بدنسازي و يا محيط هاي اختصاصي
بدنسازي نسازند و با توجه به امكان استفاده بهينه از امكانات در
دسترس ، مانند : پله يا سكوهاي كم ارتفاع و جدول پياده روها ، وزنه
هاي سبك و غيره ، با طرح هاي ارائه شده تمريني پلايومتريك يا
تمرينات با وزنه منتخب در اين تحقيق يا هر دو با هم ، به بهترين
وجه و با خطرات بسيار كمتر از برنامه هاي بدن سازي ديگر به تعليم و
آماده سازي ورزشكاران خود بپردازند .
به تمامي افراد علاقه مند به سلامتي و ورزش ، كه بدنبال راه و روش
مفيد و مناسب براي افزايش آمادگيهاي جسماني خود هستند ، اين نويد
را مي دهيم كه در هر محيطي با حداقل مساحت 2 متر مربع ، با روش هاي
ارائه شده در اين تحقيق مي توانند به تمامي خواسته هاي جسماني
دست بيابند .
بحث و نتيجه گيري
تمرينات 8 هفته اي پلايومتريك بر روي عوامل متفاوت آمادگي جسماني
تاثيرات مطلوبي نشان داد كه همه فاكتورهاي مورد نظر ، به استثناء
چابكي ، به طور معني داري تاثير پذيرفتند . برخي از اين فاكتورها ،
پيش از اين توسط محققين داخلي و خارجي مورد بررسي قرار گرفته و
تاثير پذيري آنها توسط محققين مشاهده گرديده بود از قبيل قدرت
انفجاري پاها ، سرعت و چابكي .
اما بقيه فاكتورهاي آمادگي جسماني اگر چه توسط ورزشكاران رشته هاي
ورزشي مختلف به اميد پيشرفت توسط تمرينات پلايومتريك مورد استفاده
قرار مي گرفته است اما تحقيقات علمي روي آنها مشاهده نگرديده .
ليكن در اين تحقيق بر فاكتورهايي كه قبلاً ميزان تاثير پذيري آنها
بررسي و بعضاً تائيد شده است ، بقيه فاكتورها نيز بررسي و تاثير
پذيري آنها از طريق اين تمرينات به طور معني داري مشاهده گرديد .
البته در اين رابطه ، نحوه خاص اين تمرينات كه تماماً براساس
تحقيقات و يافته هاي علوم فيزيولوژي تمرينات ورزشي و بدنسازي طراحي
گرديده و بعنوان مزيت اين تحقيق نسبت به تحقيقات پيش از آن مي باشد
نبايد از نظر دور داشت .
پيشرفت در ميزان قدرت انفجاري پاها بر اثر تمرينات پلايومتريك در
اين تحقيق با نتايج تحقيقات پيش از اين نيز توسط كريميان ( 1372 )
، شكرچي زاده ( 1373 ) ، عربي ( 1373 ) ، علميه ( 1370 ) شهداوي (
1378 ) و كماسي ( 1365 ) همخواني دارد .
در رابطه با تاثير تمرينات پلايومتريك بر روي فاكتورهاي ديگر
آمادگي جسماني مورد نظر در اين تحقيق ، يعني چابكي ، استقامت عمومي
بدن ، استقامت و قدرت عضلات كمربند شانه اي و دستها و عضلات شكمي ،
هيچگونه تحقيقات مشابهي كه در سالهاي اخير در رد يا تاثير آنها
باشد ، توسط محقق مشاهده نگرديد .
ليكن گفته هاي قهرمانان المپيك و برخي از مربيان آنها مؤيد اين
مطلب است كه از اين تمرينات براي بهبود ركورد در رشته هاي ورزشي
مختلف از قبيل : استقامت ، پرش پرتاب و در موارد دهگانه دو و
ميداني ، بعنوان بخش اصلي تمرين يا قسمتي از بخش اساسي تمرين سود
مي بردند .
از طرفي ، تمرينات با وزنه منتخب در اين تحقيق نيز كه از لحاظ روش
اجرا ، از نظر رعايت اصول علمي و كاربردي بودن ، خصوصاً در
آموزشگاهها و كانون هاي ورزشي دانش آموزي ، چيزي از تمرينات
پلايومتريك كم نداشتند ، تاثيرات بسيار مطلوب و وسيعي روي تمامي
فاكتورهاي آمادگي جسماني مورد نظر در اين تحقيق نشان دادند كه
بعضاً حتي ميزان بازدهي و تاثير بيشتري نسبت به تمرينات پلايومتريك
مشاهده گرديد .
از جمله پيشرفت در ميزان چابكي كه از طريق آزمون 9*4 متر رفت و
برگشت تعيين مي گرديد ، قدرت و استقامت عضلات كمربند شانه اي و
دستها كه از طريق آزمون شناي روي دست مشخص مي گرديد و سرعت كه از
طريق آزمون 45 متر تعيين مي گرديد تفاوت بيشتري مشاهده گرديد كه از
لحاظ آماري در سطح ( 05/0
P
<
) معني دار بود . با توجه به يافته هاي اين تحقيق و يافته هاي
تحقيقات مشابه ديگر ، در صورت تركيب دو روش تمريني مورد آزمايش در
اين تحقيق ، مي توان ضمن پوشاندن نقاط ضعف هر يك از روشهاي تمريني
مذكور، نتايج بهتري را انتظار داشت . كه اين امر به خاطر تنوع در
اجرا ، جذابيت و افزايش انگيزش بيشتري را نيز در بر خواهد داشت .
نتايج اين تحقيق در تاثير مفيد تمرينات با وزنه منتخب ، بر روي
قدرت انفجاري پاها و سرعت و چابكي نيز با تحقيقات عربي ( 1373 ) ،
علميه ( 1376 ) ، مسلي و همكاران ( 1953 ) ، مارگاريا ( 1952 ) و
برخي تحقيقات ديگر همخواني دارد . در تاثير تمرينات با وزنه بر روي
استقامت عمومي بدن و قدرت و استقامت عضلات كمربند شانه اي و
دستها و عضلات شكمي ، در كتب فيزيولوژي ورزشي بحث شده و يافته هاي
اين تحقيق ، اين نظريه را تائيد ميكند .
پيشنهادات
1- پيشنهاد مي گردد نظير اين تحقيق بر روي دانش آموزان دختر بالاتر از سن بلوغ نيز انجام گيرد .
2- بخاطر آسيب هاي احتمالي بر مفاصل ، پيش از سن بلوغ كه هنوز صفحات رشد استخوانها سخت نشده اند ، جداً از انجام چنين تمريناتي ( پلايومتريك و پرشي ) پرهيز گردد .
3- به منظور بهره برداري از محيط مدارس متوسطه براي اجراي تمرينات پلايومتريك جداول كوتاهي به ارتفاع 12 تا 20 سانتي متر تعبيه گردد تا در صورت كمبود امكانات بدنسازي براي دانش آموزان از اين قبيل تمرينات سود برد .
4- پيشنهاد مي گردد اين تمرينات ( پلايومتريك و با وزنه پيشنهادي در اين تحقيق ) به صورتي كه در روش تحقيق حاضر توضيح داده شده است ، بعنوان بخشي از تمرينات سالانه دانش آموزان ، خصوصاً زمان آماده سازي آنها پيش از مسابقات آموزشگاهي ، بصورت طرح درس در اختيار مربيان ورزشي مربوطه قرار گيرد .
5- پيشنهاد مي گردد به منظور آمادگيهاي جسماني بهتر و كاملتر ، از هر دو روش تمريني پلايومتريك و با وزنه منتخب بصورت يك برنامه متنوع و تركيبي در بدنسازي ورزشكاران استفاده گردد .
6- به افرادي كه از محدوديت مكاني ، براي انجام تمرينات آمادگي جسماني رنج مي برند ، اين نويد را مي دهد كه انجام اين تمرينات عليرغم بهره هاي فراوان ، در حداقل مكان ، امكان اجرا دارد .
7- لازم است تا تاثير اين تمرينات بر روي فاكتورهاي ديگر جسماني مانند : تعادل ثابت و پويا ، انعطاف پذيري و مهارت نيز بررسي و مشخص گردد .
پايان