موضوع : روش تدريس درس تربيت بدني بخش دوم  گردآورنده : حسين شهابي

 

بسمه تعالي

        ارزشيابي رفتارهاي تربيتي كودك در حين بازي

كودكان در حين بازي ، عواطف ، احساسات ، محبت ، خشم ، علاقه ، نفرت و به طور كلي نشانه هايي از ضعف يا قوت دروني خود را ابراز مي كنند . هر مربي علاقمند مي تواند با دقت و توجه به اين نشانه ها ، به روحيه كودكان پي ببرد و به ترتيب يا اصلاح آنان بپردازد و اين مهم ترين و اساسي ترين هدف تعليم و تربيت و تربيت بدني است .
سئوالهايي كه يك معلم بايد در هنگام مشاهده رفتار كودكان از خود بپرسد به قرار زير است :

1- آيا در كلاس من كودكاني هستند كه مايل اند اغلب در حاشيه فعاليتها قرار بگيرند ؟

2- آيا در كلاس من كودكاني هستند كه مايل اند تنها به ميل خود و به طريقه دلخواه خود در فعاليتهاي اجتماعي شركت كنند ؟

1-     آيا در كلاس من كودكان پر انرژي كه زياد شيطنت مي كنند وجود دارند ؟

4- آيا كودكاني هستند كه در اجراي مهارتها ، ترس و احتياط بيش از حد دارند و از انجام دادن حركات مشكل خودداري مي كنند ؟

5- آيا كودكاني كه بيش از اندازه آرام و ساكت و كم تحرك هستند ، در كلاس من وجود دارند ؟

معلمان مي توانند  با بررسي رفتارهاي بالا و يا مشاهده مشكلات رفتاري ديگر ، به كشف دلايل آن بپردازند و از طرق مختلف و با صرف وقت و دقت و علاقه ، با مراجعه به كتب و راهنمايان تربيتي به اصلاح و تربيت كودكان همت گمارند .

2- اهداف درس تربيت بدني در دوره ابتدايي

الف – سطح دانش

1-  آشنايي با وضعيت هاي بدني ( اطلاع از فرم صحيح بدن در هنگام ايستادن ، نشستن ، راه رفتن ، خوابيدن و دويدن ، آگاهي از محدوديت ها و قابليت هاي حركتي خود ) .

2-   آشنايي با آمادگي جسماني و برخي از آزمون هاي آن

3-  آگاهي از اطلاعات مربوط به بهداشت و تغذيه ورزشي ( برخي از اصول اساسي و استفاده از مواد غذايي ، اهميت كنترل وزن بدن ) .

4-   آگاهي از موارد ايمني ( برخي از عوامل ايجاد صدمات ورزشي ، رعايت اصول ايمني)

5-   آشنايي با رشته هاي ورزشي رايج آموزشگاهي

6-  آشنايي با اصول و مباني تربيت بدني ( آگاهي از اهداف تربيت بدني در حد دبستان آگاهي نسبت به اهميت كار گروهي ) .

 ب – سطح مهارتي

1-   مهارت در كسب آمادگي جسماني و حركتي

2-   مهارت هاي بنيادي ( حركات انتقالي ، حركات غير انتقالي ، حركات مهارتي )

3-   مهارت در مقدمات ورزش هاي رايج آموزشگاهي ( ورزش هاي گروهي و انفرادي )

4-   مهارت در برخي شيرين كاري ها ( حركات تعادلي ، تقليدي ، تشبيهي ، ابداعي ، مربوط به رشته هاي ورزشي )

5-   مهارت در شناخت مفاهيم ( فضا ، مكان ، نيرو ، جهت بندي ، كندي ، سطح و ( از طريق فعاليت )

6-    مهارت در اجراي بازي ها

ج – سطح نگرشي

1-   علاقه به رعايت نظافت و عادات بهداشتي

2-   علاقه به فعاليت هاي تربيت بدني و بازي ها

3-   تمايل به شركت در بازي ها و فعاليت هاي گروهي

4-   تمايل به رعايت نظم و انضباط در كلاس ورزشي

5-   تمايل به همكاري و پذيرش مسئوليت در فعاليت هاي ورزشي

6-    علاقه به كسب و توسعه مهارت هاي ورزشي

7-   علاقه به رعايت اصول اسلامي و اخلاقي در ساعت درس تربيت بدني

8-   علاقه به كسب آمادگي جسماني و حركتي

9-   تمايل به بهره مندي از تندرستي و سلامتي

 

3- ساختار برنامه تربيت بدني در دوره ابتدايي

برنامه درسي تربيت بدني دوره ي ابتدايي در 5 پايه ي تحصيلي از ويژگي هاي مشترك زير برخوردار است :

1-  حركات پايه يكي از مهم ترين جنبه هاي برنامه تربيت بدني است كه در وضعيت بدني تاثير بسيار دارد و ابتدا به صورت تعليم حركاتي مثل راه رفتن ، دويدن ، جهيدن و … صورت مي گيرد و به تدريج به مهارت هاي پايه رشته هاي ورزشي مي رسد .

2-   آمادگي جسماني به عنوان يك نياز اساسي براي زندگي سالم در كليه ي پايه ها مورد تاكيد است .

3-  تغذيه و بهداشت ورزشي ، به عنوان مكمل فعاليت هاي جسماني ، رئوس مثلث تندرستي را مي سازند و به همين دليل مورد توجه برنامه هستند .

4-   آشنايي با اصول ايمني ، به منظور حفظ سلامتي حاصله از فعاليت هاي جسماني مورد توجه اين برنامه است .

5-  بازي هاي ورزشي در كليه ي پايه ها علاوه بر اثرات جسماني و مهارتي و آشنايي با رشته هاي ورزشي ، وسيله اي جهت تامين و تقويت ابعاد اجتماعي ، عاطفي و شناختي كودكان محسوب شده و مورد توجه قرار مي گيرند .

6-  مباني تربيت بدني مبحث بسيار مهمي است كه نقش تربيت بدني در قالب هدف   “ يادگيري از طريق حركت ” مطرح است ولي در دوره ابتدايي اهميت خاصي دارد .

4- نحوه ي آموزش مهارت هاي حركتي

1-   نمايش حركت

2-   تشخيص مشكلات دانش آموزان

3-   هدايت دانش آموزان

 1- نمايش حركت

بسياري از يادگيري هاي ما از طريق چشم و گوش صورت مي گيرد . گفته مي شود كه يك تصوير با ارزش تر از چندين كلمه است ، اما يك تجربه برتر از چندين تصوير است معناي تلويحي اين جملات آن است كه دانش آموزان از آن چه مي بينند تقليد       مي كنند آنان از طريق اين تجربيات به اشتباهات خود پي مي برند .

معلم بايد بتواند در هنگام نياز حركات را نمايش دهد و تشخيص بدهد كه همواره به يك الگوي بصري از حركت صحيح نياز دارد . مهارت در بسياري از رشته هاي ورزشي و مهارت هاي بازي بايد در دوره هاي آموزش معلمان پيش بيني شود . اگر معلم نتواند مهارتي را خوب اجرا كند ، سرگروهها را مي توان آموزش داد تا در مقابل كلاس آن را اجرا گر چه اين كار تا حدودي از اعتبار معلم مي كاهد .

2- تشخيص مشكلات دانش آموزان

درهر كلاس تعداد معدودي از دانش آموزان براي يادگيري مهارت مشكل دارند . دلايل زيادي براي اين مسئله وجود دارد . ممكن است اين مشكل به جهت گرفتاري هاي عاطفي ، هماهنگي ضعيفساختار بدني و يا شرايط جسماني باشد . معلم در تشخيص مشكلات بايد با تجربه و خبره باشد . برخي درا ين كار خبره هستند و مي توانند الگوهاي حركتي جديدي را با استفاده از كلمات مناسب به سرعت بسازند .

اين معلمان خبره مي گويند : ( دست چپ خود ت را به بدن نزديك كن ) يا ( در آب سر بخور ) و يا با راهنماي ساده ي ديگري و با استفاده از واژه هاي كليدي نتايج سريعي به دست مي آورند . برخي از مربيان تازه كار با بيان چنين جملاتي به طور نا مطمئن و ضعيف با دانش آموزان برخورد مي كنند .

( فكر مي كنم تعادل تو ضعيف باشد ) و يا ( مشكل تو اين است كه توپ را در زمان مناسب رها نمي كني ) معلم ها مانند طبيبان بايد بدانند مشكل چيست و خطا كجاست نه آن كه حدس بزنند . توانايي تشخيص علت مشكل يادگيري تا حدود زيادي به موارد زير مربوط است :

1-   توانايي در اجام صحيح حركت

2-   اطلاع از اجزاي الگوي حركتي صحيح

3-   تجربه

4-   پذيرش اين واقعيت كه چنين تشخيصي يك بخش حياتي از فرآيند يادگيري – ياددهي است .

3- هدايت دانش آموزان

در مرحله بعد معلم بايد الگوهاي حركتي جديد را اعمال كند . زيرا وظيفه او تنها بازشناسي مشكل يادگيري نيست بلكه بايد دانش آموزان را به سمت آن هدايت كند . موفقيت در اين كار يادگيري را سرعت مي بخشد . در نتيجه وقتي دانش آموز راهنمايي هاي معلم را فرا بگيرد و به هدف برسد به تكرار حركات جديد كه منجر به موفقيت مي شوند علاقمند خواهد شد . در عين حال مربي بايد بداند فرم و صورت حركت يك مسئله شخصي است و بايد به دانش آموزان كمك كرد تا موثرترين الگوهاي حركتي خويش را كشف كنند .

محال است كه يادگيري حركتي را از تغيير رفتار يا رشد نگرش جدا كرد . تفكر دانش آموز در مورد معلم و آن چه كه او مي آموزد به اندازه آن چه ياد مي گيرد اهميت دارد حضور معلم ، تشويق او ، صبرش و باورش نسبت به رشد علايق و توانايي دانش آموزان تحقق اهداف بلند مدت را ممكن مي سازد .

 5- رويكردهاي آموزشي

در بين متداول ترين رويكردهاي آموزش تربيت بدني در دوره ابتدايي از روش هاي تدريس سنتي ، مكاشفه اي و تركيبي مي توان نام برد . راه هاي آموزش ديگران در واقع مانند الگوهايي هستند كه بايد آن را به قامت افرادي ب شرايط مختلف طراحي كرد .

 الف – روش تدريس سنتي

اين روش كه به روش مستقيم معروف است ، روشي است كه در آموزش مهارت ها از نظر صرف وقت ، اقتصادي ترين روش است . در اين روش معلم تعيين كننده ترين عامل براي آموزش كودكان است . به عبارت ديگر او تعيين مي كند كه چه چيزي و چگونه بايد انجام شود . پس از آن كه فعاليت يا مهارتي كه بايد آموزش داده شود مشخص شد ، معلم به روشني توضيح داده و شكل صحيح حركتي را كه بايد انجام شود نمايش ميدهد .

حال اين دانش آموز است كه بايد مدل ارائه شده توسط معلم را تا حد ممكن به شكل صحيح اجرا كند . حركت صحيح را معلم يا سرگروه مي تواند نشان دهد . از      آموزش هاي بصري مانند فيلم ، چارت آموزشي و رسم حركت نيز مي توان استفاده كرد و معلم عملكرد آنان را مشاهده و پس از تشخيص مشكلات فرد و يا كلاس نظرات و پيشنهادات خود را براي بهبود عملكرد آنها ارائه ميكند .

نمايش مجدد عملكرد صحيح و توضيح بيشتر در خصوص آن در اين مرحله انجام ميشود و پس از آن به دانش آموزان فرصت كافي براي تمرين داده مي شود . در جريان تمرين دانش آموزان ، معلم بين گروهها مي گردد و مشكلات فردي و خاص را برطرف ميسازد .

سپس به دانش آموزان فرصت داده مي شود كه مهارت را در بازي هاي مختلف ورزشي مثل بازي هاي امدادي و يا فعاليت هاي مناسب ديگر به كار بگيرند . در اين مرحله نيز معلم براب بهبود سطح عملكرد دانش آموزان تلاش ميكند . مراحل مختلف روش تدريس سنتي عبارتند از :

1-   توضيح مهارت يا فعاليت

2-   اجراي صحيح مهارت

3-   تمرين دانش آموزان

4-   تشخيص معايب از طرف معلم

5-   پيشنهادات و نظرات معلم درباره نواقص

6-    تمرين مجدد دانش آموزان

7-   كمك به افراد خاصي كه مشكل دارند

8-   تكميل حركت از طريق فعاليت مناسب

محاسن اين روش عبارتند از :

1-   تدريس به صورت مستقيم انجام مي شود .

2-   از نظر زماني با صرفه است .

3-   از نظر ساختار تدريس كاملاً مشخص و براي كلاس تعريف شده است .

4-   از آن به طور موثر مي توان براي تدريس دانش آموزان ضعيف استفاده كرد .

5-   از نظر ايمني تدريس و آموزش براي معلمان مبتدي مناسب است .

6-  در جهت تدريس در كلاسي كه سطح مهارت عمومي پايين است و همچنين آموزش مهارت هاي خاص مناسب است .

 

اين روش معايبي نيز دارد كه عبارتند از :

1-   اختلافات فردي را در بين دانش آموزان در نظر نمي گيرد . اين عيب اولين و  بزرگ ترين نقص روش سنتي است .

2-   يك الگو ارائه مي شود و از دانش آموزان انتظار مي رود آن را تا حد ممكن نزديك به الگوي ارائه شده تقليد كنند .

3-  زمينه را براي آموزش فردي از جهت تامين نيازهاي ويژه رشد ، علايق و      ظرفيت هاي تك تك دانش آموزان فراهم نمي كند .

4-   دانش آموزان را از جهت شركت در تعيين محتواي درس ، روش اجراي آن محدود ميكند .

5-   فرصت ارائه راه حل هاي خلاقانه را از دانش آموز مي گيرد .

6-    از دانش آموز انتظار مي رود كه تنها مناسب ارائه شده توسط معلم را كه منحصر به فرد است اجرا كند .

 ب – روش تدريس مكاشفه اي

اين روش ، روي غير مستقيم و از نظر آموزشي براي كودكان بسيار موثر است . اصل منحصر به فرد مكاشفه حركتي به كارگيري رويكرد حل مسئله است كه هر نوع راه حل منطقي را صحيح محسوب مي كند .

معلم مسايل يا سئوالاتي با سطح رشد كودكان باشد مطرح ميكند و سپس آنها را براي جست و جو و يافتن راه حل مسايل ترغيب و تشويق ميكند . در اين روش ، برخلاف روش سنتي به يك باره الگوي صحيح از طرف معلم ارائه نمي شود . او از اين كه تمامي كودكان به يك روش عمل كنند و يا وقت زيادي را صرف فعاليت و حركت بكنند نگران نيست . بلكه نظر او دادن فرصت به تمامي كودكان است تا :

1-   استعداد بالقوه حركتي پايه ي خود را كشف كنند .

2-   توانايي هاي حركتي پايه ي خود را تقويت كنند .

3-   موفقيت را در محدوده ي توانايي هاي خود تجربه كنند .

4-   توان و استعداد خود را به شكل خلاق بيان كنند .

پس از آن كه دانش آموزان فرصت انجام كار بر اساس وظيفه را به دست مي آورند ، معلم مي تواند از تعدادي از دانش آموزان بخواهد كه راه حل خود را براي حل مسئله ارائه دهند ، سپس دانش آموزان حل مسئله ارائه شده را ادامه مي دهند . در اين حال ، معلم در بين گروههاي مختلف كه در حال پرسش و پاسخ هستند مي گردد و از افراد سئوال ميكند .

 رمز كاربرد موثر روش اكتشافي ، ساختار فكرانه و استفاده از مسايل حركتي است كه تفاسير و راه حل هاي گوناگوني را ميسر ميسازد ، ولي در عين حال در محدوده ي اهداف تبيين شده درس باقي مي ماند .

عليرغم آن كه در اين روش ، راح حل منطقي صحيح تلقي مي شود ، نبايد نتيجه گيري شود كه با طرح يك يا دو سئوال ساعت درس به راحتي پر ميشود . بلكه معلم بايد دائماً سئوالاتي را با ساختار و عبارت جديد مطرح و از اين طريق دانش آموزان را به چالش و دست يابي به جوابي مناسب هدايت كند .

به طور خلاصه ، مراحل روش اكتشافي عبارتند از :

1-   معلم سئوالهايي را از محتواي آموزشي قبل از حضور در كلاس طراحي ميكند .

2-   كلاس ، اكتشاف و پاسخ به سئوال را آغاز مي كند .

3-   به اعضاي كلاس اجازه داده مي شود راه حلهاي خود را ارائه دهند .

4-   دانش آموزان به تمرين و پالايش مسئله با توجه به راه حلهايي كه از طرف اعضاي كلاس ارائه شده مي پردازند .

5-  معلم در بين اعضاي كلاس مي گردد و به افراد ، از طريق ارائه سئوالات بيشتر كمك ميكند . بهترين مزاياي روش اكتشافي آن است كه دانش آموزان را بيشتر در فرآيند يادگيري درگير ميكند و با اجازه دادن به كودكان براي حل مسائل ارائه شده اختلافات فردي آنان را مشخص ميكند . با توجه به اينكه همه راه حلي ارائه      مي دهند ، كودكان سطح توانايي خود را عرضه كرده و تا حدودي نيز موفقيت را تجربه مي كنند . اين مسئله خود كمك مهمي براي تقويت اعتماد به نفس كودك محسوب ميشود .

بنابراين رويكرد مكاشفه اي به كودك كمك ميكند تا :

1-   واژگان خود را توسعه بخشد .

2-   به شكل خلاقي مقصود خود را بيان كند .

3-   كودك را به تفكر و خود هدايتي در هنگام فعاليت براي يادگيري ترغيب ميكند .

معايب اين روش عبارتند از :

1-   وقت گير بودن

2-  معلمهايي كه از نظر تخصصي آمادگي ندارند ، اغلب به جهت عدم توانائي در ساخت مسائل براي طرح در كلاس ، به طور جدي دچار مشكل مي شود .

3-   كلاس ، حالت رسمي ، روش سنتي را ندارد .

به همين دلايل بكارگيري روش مكاشفه اي دشوار بوده و براي بسياري از معلمان استفاده از آن راحت نيست . از طرفي سخت بتوان از كودكان انتظار داشت كه به سئوالات پاسخ دهند و اگر ساختار مناسب سئوال طراحي نشود ممكن است رفتار هدفمند تعدادي از كودكان با اشكال مواجه شود . در اين صورت فرم حركت ، مهارت و دقت براي معلم و شاگرد اهميت اساسي نداشته باشد و براي كودكان بزرگتر بكارگيري كامل آن موثر نخواهد بود .

ج – روش تركيبي

به كارگيري روش سنتي و روش مكاشفه اي در كنار يكديگر موثرتر خواهد بود . در چنين شرايطي كودكان از دستورالعملهاي خاص استفاده مي كنند و از طرفي به حل مسئله نيز مي پردازند .

 به عنوان مثال وقتي دانش آموزي روش انجام صحيح مهارتي را آموخت ، سئوالاتي براي براي حل كردن مطرح مي شود . به عبارت ديگر در زدن سرويس واليبال پس از يادگيري اجام صحيح آن مي پرسيم چطور مي توان به توپ پيچ داد ؟ و يا توپ پايه تا چه حد به بالا پرتاب شود تا ضربه محكمتر و موثرتري به آن وارد كنيم ؟

روش تركيبي را در مورد كودكان 5 پايه دوره ابتدائي بطور موثر مي توان بكار گرفت . مزاياي اين روش آن است كه :

1-   امكان خلاقيت و تجربه را براي كودكان فراهم مي آورد .

2-   روش كاملاً جديدي نيست كه معلمان غير حرفه اي ، قادر به استفاده از آن نباشند

3-   پلي است كه شكاف بين روش سنتي و جديد را پر ميكند .

4-   آموزش را بطرف آموزش غير رسمي سوق مي دهد .

اين روش نيز معايبي دارد . از جمله اين است كه نسبت به روش سنتي وقت گيرتر است . از طرف ديگر طرح سئوالاتي به شكل توالي زماني مناسب دشوار است و چون نمي توان انتظار داشت كه كودكان حتماً به سئوالات پاسخ دهند ، بنابراين قبل از اتخاذ اين روش بهتر است به عنوان رفتار آموزشي تمرين شود .

براي اتخاذ روش مناسب ، به چند عامل كه در استفاده از روشي به روشهاي خاص موثرند اشاره مي كنيم :

1-   فلسفه معلم از آموزش تربيت بدني

2-   تخصص معلم در استفاده از روشهاي مختلف

3-   نوع فعاليتي كه آموزش داده مي شود

4-   عوامل رشد و توسعه كودك

5-   توجه به موارد ايمني

6-    شخصيت معلم و توان او براي ترغيب كودكان به پاسخگويي و عكس العملهاي با نشاط

7-   اهداف برنامه

8-   ابزار و وسايل موجود

 

پايان